Teorija multiverzuma izaziva dosta rasprava u suvremenoj fizici. Ne sugerira samo da postoji više svemira, već i da naš svemir možda nije jedinstven ili poseban.
Granica između znanosti i spekulacije ovdje je tanka, ali ipak stvarna.
Fizičari i kozmolozi već desetljećima kopaju po toj mogućnosti. Što dublje zalaze u matematiku, ideja multiverzuma postaje sve teže odbaciva.
Što se u fizici zapravo misli pod tim pojmom
Kada fizičari pričaju o multiverzumu, ne misle na jedan određeni model. Zapravo, radi se o širem okviru gdje različite teorije predviđaju postojanje više svemira.
Kvantna mehanika i kozmološki modeli nude različite puteve prema istoj osnovnoj ideji.
Ovdje je važno razjasniti što multiverzum znači u znanstvenom smislu:
- Multiverzum nije skup planeta u jednom svemiru. To je ideja o odvojenim stvarnostima, svaka sa svojim prostorom, vremenom i zakonima fizike.
- Nije tek misaoni eksperiment. Neke verzije multiverzuma prirodno izlaze iz jednadžbi koje opisuju poznatu fiziku.
- Nije automatski fikcija. Fizika ne odbacuje ideje zato što su neobične, nego traži da imaju provjerivu matematičku strukturu.
| Razina | Opis |
|---|---|
| Razina I | Regije svemira izvan vidljivog horizonta s istim fizičkim zakonima |
| Razina II | Džepni svemiri s različitim fundamentalnim konstantama |
| Razina III | Kvantne grane iz Everettove interpretacije |
| Razina IV | Sve matematički moguće strukture postoje kao stvarnost |
Kvantna fizika posebno često otvara ovu temu. Kvantna superpozicija znači da čestica može biti u više stanja odjednom, a neke interpretacije tvrde da se svaki mogući ishod zapravo i dogodi.
Tu se pojavljuje ideja paralelnih svemira, ne samo kao misaoni eksperiment, nego kao fizička nužnost.
Glavni znanstveni modeli koji vode do više svemira
Više različitih grana teorijske fizike, svaka na svoj način, matematički sugerira postojanje više svemira. Inflacijska kozmologija, kvantna mehanika i teorija struna nude različite mehanizme i tipove paralelnih svemira.
Everettova višesvetska interpretacija
Hugh Everett je 1957. predložio da kolaps kvantne valne funkcije zapravo ne postoji. Kad se dogodi kvantna superpozicija, svemir se grana.
Svaki mogući ishod ostvari se, ali u posebnoj grani stvarnosti. Ovaj model rješava neke probleme kvantne mehanike, ali stvara beskonačno množenje svemira koje nitko nije vidio.
Inflacijski multiverzum Andreja Lindea
Teorija kozmičke inflacije, koju je razvio Andrej Linde, tvrdi da se prostor nakon Velikog praska širio nevjerojatno brzo. Taj proces možda nikada nije potpuno stao, nego stalno stvara nove “džepne svemire”.
Svaki od tih svemira može imati drugačije fizikalne konstante. Mjerenja kozmičke mikrovalne pozadine (CMB) podupiru inflaciju, ali ne nužno i njezinu vječnu varijantu.
Teorija struna i brane
M-teorija, koja objedinjuje različite verzije teorije struna, predviđa postojanje višedimenzionalnih membrana – brana. U tom modelu, različiti svemiri postoje kao zasebne brane koje plutaju u višedimenzionalnom prostoru.
Gravitacija može propuštati između brana, što je jedan od rijetkih mehanizama koji bi mogao dati opažljive tragove multiverzuma. Crne rupe i njihova fizika ovdje igraju važnu ulogu.
Zašto je ideja privlačna i gdje nastaje problem provjere
Teorija multiverzuma privlači znanstvenike jer nudi zanimljivo objašnjenje za jedno od najvećih pitanja fizike. Zašto su baš te konstante prirode tako postavljene da dopuštaju život?
Fino podešavanje svemira djeluje toliko precizno da mnogima izgleda pomalo sumnjivo. Multiverzum tu nudi prilično prirodan odgovor, ali odmah se pojavljuju i ozbiljni problemi.
Što je fino podešavanje? Neke konstante, poput brzine svjetlosti, mase elektrona ili jačine gravitacije, imaju baš određene vrijednosti. Da su samo malo drugačije, ne bi bilo atoma, zvijezda ni života.
Ako zaista postoji beskonačno mnogo svemira s različitim konstantama, nije baš čudno što se mi nalazimo u onom koji dopušta život. Fizičari ovo zovu antropski argument i često ga koriste da izbjegnu ideju o “dizajnu”.
Ali, tu stvari postaju komplicirane.
- Drugi svemiri zapravo su izvan dosega naših instrumenata. Ne možemo ih izravno vidjeti ni izmjeriti.
- Teorija koju ne možemo opovrgnuti teško da je znanstvena prema klasičnim filozofskim kriterijima.
- Predikcije inflacijskog multiverzuma često su previše rastezljive, pa mogu “objasniti” gotovo sve, što zapravo ne daje konkretne odgovore.
Danas postojanje drugih univerzuma ostaje matematički moguće, ali nitko to nije potvrdio. Teorija multiverzuma tako lebdi negdje između ozbiljne fizike i filozofske špekulacije, što je čini istovremeno privlačnom i prilično frustrirajućom.
